Korkutan tahmin: 1.1 trilyon dolarlık tehlike

Korkutan tahmin: 1.1 trilyon dolarlık tehlike

Çin’de ortaya çıkan ve bir hayli ülkeye dağılan koronavirüs Kovid-19 salgınına müteveccih kaygılar giderek çoğalırken, hem hükumetler hem de merkez bankalarının destekleyici bir duruş sergilemesine rağmen virüsün yol kalemtıraşı ekonomik zararın ebadının 1 trilyon doları aşacağı ve 5 milyon işletmenin tehlike altında olduğu belirtiliyor.

Çin’in Hubey eyaletine bağlı Vuhan şehrinde ortaya çıkan yeni tip koronavirüs, dünya genelinde 80 binden fazla bireye bulaştı.

Çin haricinde Güney Kore’den İtalya’ya, Japonya’dan Amerika Birleşik Devletleri ve İran’a kadar bir hayli ülkede virüsün giderek dağılması ve can kayıplarının çoğalması ise salgının giderek küresel bir mesele haline gelmesine yol açtı. Dünya Sağlık Teşkilatı DSÖ Kovid-19 için küresel tehlike seviyesini “yüksekten”, “çok yüksek”e çıkardı.

Dünya küresel tedarik zinciri için Çin’in bırakılmaz rolü, Güney Kore’nin otomotiv, elektronik ve makine alanındaki önde gelen üretici konumunda bulunması, Japonya’nın dünyanın en büyük üçüncü ekonomisi olması ve İtalya’nın Avrupa için ehemmiyetli ülkeler arasında yer alması, salgının küresel ekonomiye müteveccih tesirlerinin ebadına dair kavgaları kaçınılmaz kıldı.

“Dr. Trajedi” olarak anılan dünyanın önde gelen ekonomistlerinden Nouriel Roubini, bu sene küresel ekonomi için jeopolitik tehlikeler, Amerika Birleşik Devletleri tercihleri, Çin ile süregelen ticaret gerilimi, abuhava farklılığı ve siber savaş gibi bir hayli güçlük bulunduğunu, koronavirüsün ise risk yaratan çok rakamdaki tehlikeden biri olduğunu söyledi.

Gelişmeler karşısında beynelmilel kredi derecelendirme kuruluşları ve önde gelen ekonomi müesseseleri, piyasalarda ciddi bir düzenleme tehlikeyi yaşanabileceğine dair ihtarlarda bulundu.

ÇİN BORSASI 860 MİLYAR YUAN ERİDİ

Salgının ortaya çıktığı Çin’in piyasalarına bakıldığında, geçen sene sonunda 3.050 puanda bulunan Şanghay bileşik endeksinin, 28 Şubat haysiyetiyle bu sayının 170 puan altında, 2.880 puanda olduğu görülüyor. Aynı yarıyılda Çin borsasının piyasa bedeli ise 35,64 trilyon yuandan 34,78 trilyon yuana geriledi.

Amerika Birleşik Devletleri’den Avrupa’ya kadar tüm dünya borsalarında salgının dağılma süratinin çoğaldığı şubat ayında yüzde 8’e varan düşüşler görülürken, Stoxx Europe 600 endeksi ay içinde 433,90 seviyelerinden 376,75 puana kadar gerileyerek yüzde 13,2’lik kayıp yaşadı.

Öte yandan Çin’in dünyanın en büyük petrol ithalatçısı konumunda bulunması dolayısıyla petrol maliyetlerinde sert düşüş görüldü. Brent petrolün varil maliyeti salgına dair kaygılarla geçen ayki yüzde 15’lik düşüşüne devam ederken bu ay da yüzde 12’ye yakın geriledi ve 50 doların altını gördü. Bu büyümenin ardından petrol maliyetlerinin daha da düşeceği temennileri yüksek sesle dillendirilirken, beynelmilel kredi derecelendirme kuruluşu Standard &Poor’s S&P,varil başına 40 dolarlık petrol maliyetinin Körfez ülkelerinin kredi anekdotlarını çöp seviyesine düşürebileceği mevzusunda uyardı.

Tehlike iştahı eksilen yatırımcının senet piyasasına yöneliminin çoğaldığı görülürken, seneye yüzde 1,92 seviyelerinden başlayan Amerika Birleşik Devletleri 10 senelik senet faizleri şubatta yüzde 1,155’e kadar indi. Altının onsu ise bu yarıyılda geçen sene sonunda bulunduğu 1.517,86 dolar seviyelerinden yükselişe geçerek, şubatta 1.689,39 dolarla Ocak 2013’ten bu yanaki azami seviyeyi gördü.

17 BİN İŞLETMEYİ DOĞRUDAN İLGİLENDİRİYOR

Salgının ortaya çıkmasından bu yana, virüsün en büyük zararı turizm, perakende ve dayanıklı mülkler sektörüne vereceği doğrultusundaki görüşler ağırlık kazanırken, emtia maliyetlerindeki çöküşün de bir hayli bağlı sektörü etkilediğine işaret ediliyor.

Çin Yeni Sene tatilinin hemen evvelinde virüsün dağılma süratinin çoğalması, ülkeye müteveccih seyahat iptali ve uçuş yasaklarını birliktesi getirirken, dağılma tehlikesinin yanı gizeme talep zincirini ve küresel ekonomiyi bundan sonra nasıl etkileyeceği ehemmiyetli bir sual işareti olarak öne çıkıyor.

Beynelmilel Hava Taşımacıları Birliği IATA koronavirüs sebebiyle küresel hava yolu sanayisinin 30 milyar dolara yakın kayıp yaşayabileceği ihtarı yaparken, bir hayli hava yolu işletmesinin koronavirüsün ekonomik tesirlerini eksiltmek için ihtiyat kutuları söylemesi dikkati çekiyor.

Alman hava yolu işletmeyi Lufthansa, salgından daha az etkilenmek için erkenden bir ihtiyat koliyi hazırlayarak, yönetimsel alanlarda maliyetlerin eksiltilmesi, çalışanlara fiyatsız izin öneriyi, tasarlanan yarı zamanlı çalışmanın artırılması ve yeni işe alımlar askıya alınması gibi kararlar aldı.

Küresel Bilgi Analitiği ve Danışmanlık İşletmeyi Dun & Bradstreet, 355 milyon işletmeden oluşan bilgi tabanı kullanılarak hazırladığı rapora göre, koronavirüsün tesirini yoğun bir biçimde sezdirdiği bölgede 17 bin işletmenin merkezi bulunuyor. Hong Kong, Amerika Birleşik Devletleri, İspanya, Almanya ve İngiltere menşeli bu işletmelerin toplam küresel satış kazançları ise 2 trilyon dolar civarında.

Virüsün ortaya çıktığı bölge olan Hubei, küresel devlerin tedarik üssü olarak da öne çıkarken, raporda dünya üzerinde 51 bin işletmenin bu bölgede bir ya da daha fazla birinci derecede tedarikçisi bulunduğu belirtiliyor. Toplamda ise en az 5 milyon işletmenin bir ya da ikinci derecede tedarikçisinin olduğu vurgulanıyor.

Raporda öne çıkan bir öteki nokta ise birinci derecede tedarikçisi bu bölgede olan işletmelerin yüzde 92 gibi büyük kısmını Amerikan işletmeleri oluşturuyor.

KÜRESEL EKONOMİDE 1.1 TRİLYON DOLAR KAYBA YOL AÇABİLİR

Koronavirüsün tesirlerine dair raporların da çoğaldığı son yarıyılda, yatırımcılara arka arkaya ihtarlar gelmeye devam ediyor.

Oxford Economics, koronavirüsün pandemiye dönüşmesi gidişatında küresel ekonomide 1,1 trilyon dolar kayba yol açabileceğini bildirdi. Salgının Asya dışındaki bölgelere dağılmasının bu sene küresel gelişmeye yüzde 1,3 darbe vuracağını bildiren müessese, halihazırda Çin’deki fabrika kapanışlarının soğuma tesirinin komşu ülkelere dağıldığı ve büyük işletmelerin Uzak Doğu’dan parça ve son mahsul alımında güçlüklerle gayret ettiğini vurguladı.

Goldman Sachs borsadaki mümkün bir düzenlemeye karşı uyarırken, yatırımcıların koronavirüsün hakikatte ne kadar büyük bir tehlike olduğunu mevzusunu hafife aldıklarını bildirdi.

İsviçre bankası UBS’in başkanı Axel Weber ise piyasaların koronavirüs salgınının küresel ekonomiye yol açma tehlikesini yeterince maliyetlemediğini ve merkez bankalarının iş dünyasının virüsün tesirinden kurtulmasına yardımcı olmaları gerektiğini söyledi. Weber, “İlk çeyreğin ötesine geçecek oldukça ufak bir tesir olacak ve bu da firmalara bazı ödenti kesintileri, bazı acil vaziyet fonları devreye sokmak gibi mali tepkiler için çok ehemmiyetli olacak.” ifadelerini kullandı.

Morgan Stanley yetkilileri, kentlerin karantinaya alınması sebebiyle Çin genelindeki yapım faaliyetlerinin kesintiye uğradığına işaret ederek, yapımın bayağı seviyelerin yalnızca yüzde 30 ila yüzde 50’si seviyesinde bulunduğunu, bu sebeple ülkenin ilk çeyrek gelişmesinin yüzde 3,5’e kadar düşebileceğini bildirdi.

Geçen hafta Reuters tarafından 400 ekonomistle yapılan araştırmanın neticeleri de Çin’de gelişmenin ilk çeyrekte vasati yüzde 4,5 seviyesinde reelleşeceği temennisini ortaya koydu.

ÇİN SİHRİMESİNE SERT REVİZYONLAR

Beynelmilel kredi derecelendirme kuruluşları da koronavirüs mevzusunda peş peşe söylemelerde bulunurken, Çin ekonomisine müteveccih öngörülerini alt doğrultulu revize etti.

Fitch Ratings, Çin’in petrol arzının küresel arzın takribî yüzde 15’ini oluşturduğunu belirterek, koronavirüs salgınının gelişmesi gidişatında petrol arzının eksilebileceğini, ayrıca daha az akışkanlaştırılmış natürel gaz LNG ithal edilmesinin de Avrupa ve Asya gaz piyasalarını sert şekilde baskılayabileceğini bildirdi.

Moody’s de devam eden koronavirüs salgınının Çin’de ekonomik etkinliğin eksilmesine neden olduğunu ve Asya-Pasifik bölgesinde ekonomik gelişmeyi yavaşlatabileceği ihtarında bulundu. Çin’in sihrime temennisinin bu sene için yüzde 5,8’den yüzde 5,2’ye düşürüldüğünü bildiren Moody’s, gelişmedeki eksilmenin kısa vadeli ciddi ekonomik neticeleri olabileceğini vurguladı.

Standard & Poor’s S&P ise Çin için 2020 sihrime öngörüsünü yüzde 5,7’den yüzde 5’e sürüklerken, ülke ekonomisindeki yüzde 1 oranındaki yavaşlamanın evrensel sihrime üzerine somut tesir yapabileceği ihtarında bulundu. Öte yandan kuruluş, Çin ekonomisindeki mümkün yavaşlamanın, hem Avro bölgesi hem de İngiltere gelişmesini yüzde 0,1 ila yüzde 0,2 puan düşürmesinin beklendiğini bildirirken, turizm gibi sektörlerin derlenmesinin daha fazla zaman alabileceğine işaret etti.

TURİZM SEKTÖRÜ DARBE YİYOR

Salgın sebebiyle dünya çapında başta turizm kazançlarını artıran toplu faalliklerin iptal edilmesi de gündemde yer alıyor.

Japonya J Ligi Kupası’nda oynanan 7 maç ve Güney Kore’de 22-29 Mart’ta yapılması tasarlanan Dünya Masa Tenisi Şampiyonası yeni tip koronavirüs salgınının oluşturduğu evham sebebiyle ertelendi.

İtalya’da da salgın sebebiyle Venedik Karnavalı iptal edilirken, Çin’de senenin en ehemmiyetli politik buluşmaları olan senelik meclis buluşmaları da ertelenmişti. Güney Kore Merkez Bankası ise gizeme dışı bir karar imza atarak bu haftaki faiz kararını e-mail ve ileti yoluyla duyuracağını açıkladı.

Almanya’nın Köln şehrinde 1 Mart’ta açılması tasarlanan Beynelmilel Nalbur Fuarı Eisenwarenmesse ve 4-8 Mart’ta yapılacak olan dünyanın ehemmiyetli turizm fuarlarından biri olan “Berlin Beynelmilel Turizm Borsası ITB Fuarı iptal edildi.

Suudi Arabistan, yeni tip koronavirüs salgını nedeniyle umre ve Mescid-i Nebevi ziyaretlerinin geçici olarak askıya alındığını duyurdu.

Son olarak, 5-15 Mart’ta yapılması tasarlanan 90. Cenevre Araba Fuarı da iptal edildi.

MERKEZ BANKALARINDAN TEMENNİ ARTIYOR

Ekonomik yardım mevzusunda merkez bankalarından yardım temennileri çoğalırken, hükumetlerin de teşvik mücadeleleri öne çıkıyor.

Amerika Birleşik Devletleri Merkez Bankası Fed,Avrupa Merkez Bankası ECB ve Japonya Merkez Bankası BoJ gibi evvel gelen merkez bankalarının yanı gizeme Türkiye, Endonezya, Rusya ve Tayland gibi ülkeler de salgını yakından takip ettiklerini ve gerektiğinde tüm taşıtlarla adım atmaya hazır olunduğu iletisini verdi.

Koronavirüs salgınından en çok etkilenen ikinci ülke konumundaki BoJ, henüz net bir adım atmazken, yakın takipte olduklarını ve gerekirse adım edeceklerini bildirdi.

Bu kapsamda 2020’de faiz mevzusunda “bekle-gör” temasını özümseyeceğine neredeyse kesin gözle bakılan Fed’in, koronavirüs salgınından sonra 0,25 baz puanlık bir faiz indirimine gitmesi bekleniyor. Piyasalar, koronavirüsün dağılarak Avro Bölgesi ekonomisini ağır biçimde etkileyeceğine dair çoğalan kaygılarla ECB’nin faizleri daha yakın bir vakitte düşürmesini bekleyerek bunu maliyetlemesi de dikkati çekti.

Konuya ait Anadolu Ajansı muhabirine değerlendirmelerde bulunan Münih merkezli Ekonomi Araştırma Enstitüsü Ifo İş Döngüsü Araştırma ve Ekonomik Hipotez Müdürü Timo Wollmershaeuser, küresel ekonominin koronavirüs salgınından “ciddi” biçimde etkilenmesine müteveccih kesin bir tehlike olduğunu söyledi.

Söz mevzusu salgının dağılmasını durdurmak için kapsamlı tedbirler alan ülkelerin ekonomik olarak en çok etkileneceğini vurgulayan Wollmershaeuser, “Uygulanan karantinalar sebebiyle insanlar alışverişlerini eksiltecek, turistler gelmeyecek ve işletmeler imallerini durduracaktır. Bu ülkelerde özel tüketim ve sanayi yapımın da bir düşüş göreceğiz.” ifadelerini kullandı.

Wollmershaeuser, şunları kaydoldu:

“Daha fazla ülke salgından doğrudan etkilenir ve salgın bu ülkelerde ne kadar uzun vakit aksaklıklara yol açarsa, bu ülkelerle ekonomik bağları bulunan ekonomiler de o kadar dolaylı olarak etkilenecektir. Misalin, Almanya’nın imalat sanayisi, ara girdilerinin 3’te 1’inden aşırısını yurt dışından ithal etmektedir. Çin, ithal ara mülklerin yüzde 10’unu, İtalya ise yüzde 6’sını oluşturmaktadır. Sanayi yapımı Çin ve İtalya’da serinkanlı kalırsa Almanya’nın sanayi yapımı da etkilenecektir. Elbette, salgının doğrudan Almanya’yı etkilemesi tehlikeyi de var ve bu surattan Alman hükümeti tedbirler alıyor.”

Gelecek birkaç ay içinde salgının dağılmasının hakimiyet altına alınması gidişatında, ekonomik tesirlerin yalnızca kısa vadeli olacağına inandığını belirten Wollmershaeuser, “2003’teki SARS salgınında Çin’deki GSYH çoğalışı yalnızca dörtte bir düştü ardından da derlendi. Bununla beraber, 2003’te Çin’in gelişmesi yüzde 1 eksildi.” dedi.

Wollmershaeuser, koronavirüsün tedarik zincirlerinde uzun süreli tesirine müteveccih de, “Kısa vadede, işletmelerin muhtemelen tedarik zincirlerindeki kesintileri kabullenmeleri gerekecektir. Orta vadede, işletmelerin yapım zincirlerini tasarılarken maliyet avantajlarına karşı bu cins salgınların tehlikesini bir yer işletme mahalli etkeni olarak dikkate almaları gerekecektir.” değerlendirmesinde bulundu.

– Koronavirüse dair senaryolar

Deutsche Bank Başekonomisti David Folkerts-Landau, koronavirüs salgını için üç senaryo çiziyor. Landau’nun çizdiği birinci senaryoya göre, yüzde 50 olasılıkla, dünya genelinde koronavirüsün bulaştığı şahıs rakamı 3 milyon seviyesine erişebilecek ve 30 bin şahıs yaşamını kaybedebilecek.

Landau’ya göre, Çin’de daha fazla insanın işe başlamasıyla salgında ikinci dalga olacak ve ehemmiyetli derecede ekonomik tesiri görülecek. Bu gidişatta “küresel ekonomide bir sakinlik” ve pay maliyetlerinde yüzde 20’ye kadar düşüş görülebilecek.

Birinci senaryoda, Fed’den bu sene sonuna kadar 0,50 ile 0,75 puanlık bir faiz indirimi öngören Landau, Avrupa Merkez Bankası’nın ECB da faiz oranlarını yüzde eksi 0,70’ye sürüklemesini ve senet alımlarını da artırmasının bekliyor.

Landau’nun çizdiği ikinci senaryoya göre, yüzde 25 ihtimalle en iyi vaziyet olarak salgın mevcut seviyesinde kalacak.Üçüncü senaryoda ise koronavirüsün dağılması genişleyecek, bu da küresel ekonominin yüzde 4 kadar daralmasına yol açabilecek

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir